Meer over Spoor Nul
Mail ons:
Rob Kievit
Infrastructuur en techniek
Op deze pagina:
Onderbouw
De modelbaan is modulair opgezet, vooral om hem makkelijk te kunnen vervoeren. Bovendien is het geheel dan opgedeeld in segmenten die binnen een redelijke termijn te bouwen zijn. Zo blijft het allemaal te overzien. Er zijn twee modulen van 80x80 cm, twee van 120x40 en twee van 140x20. Doordat ze gebouwd zijn uit 9mm multiplex en 3mm triplex blijft hun gewicht binnen de perken. Gemeten vanaf de vloer bevindt het eindstation zich op 130 cm hoogte; voorbij de remise loopt het tracé enige centimeters omhoog.
Omdat de baan vooral als tentoonstellingsbaan is ontworpen, is hij voorzien van een verticale achtergrondplaat en aan de voorzijde een fries, vlak boven ooghoogte, zodat de toeschouwer een diorama-effect beleeft. Achter de fries zitten drie 18 Watt TL-buizen (kleur 83/29). De ruimte onder de baan wordt uiteraard aan het zicht onttrokken door een gordijn. De totale afmetingen zijn bescheiden: 3,20 m x 1,20 m.
Remiseterrein in vogelvlucht, met fries, achtergrond en gordijn tot de vloer
Bovenleiding
Alle tractievoertuigen worden elektrisch gevoed vanuit de bovenleiding. Slechts de sporen 1 en 2 zijn omschakelbaar naar tweerailvoeding, als "overgavesporen" ingeval aan de linkerzijde tweerailmodulen worden aangesloten. Er is gekozen voor beugelstroomafnemers, omdat bij dat systeem de aanleg van de bovenleiding minder kritisch is dan bij een trolleysysteem. Bovendien had ik al twee pantografen gebouwd.
Overigens is de Manx Electric Railway ook ooit begonnen met beugelstroomafnemers, maar al na enkele jaren ging men daar over op trolleystangen, en dat is zo gebleven.
De bovenleiding is afgespannen en zoveel mogelijk 'volgens de regels' opgehangen:
- er zitten geen bochten in,
- de zijwaartse uithouders kunnen in het horizontale vlak meebewegen,
- boven een wissel naderen de rijdraden elkaar zoals gebruikelijk bij trambovenleiding,
- de twee uiteinden van de rijdraad eindigen elk bij een paal - niet zomaar aan een andere rijdraad vastgeknoopt.
De bovenleidingmasten zijn groen en genummerd. Ze zijn gebouwd van messing buis en staaf.
Bovenleidingsmast met twee uithouders. Op de achtergrond een tijdelijke afspanmast (die de bovenleiding overigens nog niet genoeg straktrekt...). De masten zijn nog niet geschilderd, en het zelfgebouwde spoor op pertinax-dwarsliggers is nog niet geballast.
Ervaringen
De zelfgebouwde bovenleiding op het Eiland Waan is van fosforbronsdraad 0,25 mm (te krijgen o.a. bij Eileen's Emporium - 7,5 meter voor 2 pond 50 - gegevens d.d. 2011).
De modelbaan in delen te demonteren waarbij ieder stuk z'n eigen bovenleiding heeft. Dat levert nogal wat uitdagingen op, maar het werkt al tijden uitstekend, en er is nog nimmer een stroomafnemer gesneuveld. Een paar factoren voor het succes zijn:- de bovenleiding moet afgespannen zijn: iedere rijdraad heeft twee uiteinden, en er is minstens één uiteinde (liefst beide) met een veer bevestigd aan een paal of ander vast punt. Aan fosforbronsdraad kun je heel hard trekken.
- de bovenvlakken van de sleepstukken hebben afgeronde zijden. Ik bedoel de zijden die haaks op de rijdraad staan. Dat verkleint het haak-gevaar ook weer. Al naar gelang van het pantograafmodel bestaan sommige sleepstukken bij mij uit 1,5mm roodkoperdraad - dat heeft per definitie afgeronde 'zijden' haaks op de rijdraad.
- de opwaartse druk van de pantograaf is tot het minimum teruggebracht. Vooral beugels van Zwitsers fabrikaat drukken soms idioot sterk tegen de bovenleiding, wat de kans op blijven haken ook weer vergroot. Soms zitten er vier spiraalveertjes in de onderschaar van de panto - maak er maar drie los, want ééntje is genoeg. Samen met de eventuele veertjes bovenin, die het schuitje horizontaal houden, is er dan voldoende opwaartse druk.
- vanwege het vorige moet de pantograaf (of de sleepbeugel) volkomen soepel kunnen bewegen. Draaipunten smeren met grafiet.
En hier is een wat oudere foto. Deze situatie is inmiddels verleden tijd, maar er zijn een paar dingen duidelijk te zien hier. Om te beginnen de vorm van de rijdraadklem: op het punt waar het sleepstuk van de beugel eronderdoor gaat, zijn de uiteinden afgeschuind. De rijdraad is hier trouwens nog geen 0,25mm fosforbrons. Verder zie je links de oude, "Sommerfelt"-manier om de rijdraad te bevestigen aan de zijwaartse. (Die lijkt links vast te zitten aan de draagbuis, maar steekt erachter in de lucht.) Het sleepstuk hoeft maar iets naar links of rechts gekanteld te zijn, of het botst tegen de zijwaartse aan, die vlak boven de rijdraad zit. Met een rijdraadklem ertussen is dat gevaar veel kleiner. Aan de mast is het uiteinde van een korte rijdraad gemonteerd die boven een overloopspoor hangt. Het andere einde zit met een veer aan een andere paal. En tenslotte zie je rechts de 'schaats' die recht boven een modulenscheiding zit. Het is een stukje H-profiel met twee gaatjes in het lijf, en aan de onderzijde afgerond. In het ene gaatje zit de rijdraad vastgesoldeerd, in het andere steek je het uiteinde van de rijdraad van de volgende module. Doordat de rijdraad is afgespannen, blijft dit allemaal netjes zitten.
Landschap
Gebouwen
In Laxey op het eiland Man staat de Mines Inn, vroeger Mines Tavern geheten. Het is een witgepleisterde pub bestaande uit twee tegen elkaar gebouwde woningen. De trams van de Manx Electric Railway rijden er vlak langs. Zo dicht zelfs dat een deel van de hoek is afgeschuind om te voorkomen dat op hun veren "stampende en slingerende" trams in aanraking komen met de muur. Op de foto van de echte situatie hieronder passeert rijtuig 6; de rijtuigen van de serie 19-22 zijn een tikje breder. Daar weer onder staat een foto van het model.
Het model van de Mines Tavern is gebouwd van foamboard van 6mm dik, waardoor de dikte van de muren goed kon worden weergegeven. De voorgevel is een kleurenprint op A4 waar alleen de teksten op staan; ook de overige muren zijn met wit papier beplakt. De afschuining van de hoek is ook weergegeven, ook al rijden de trams van Waan op een ruime afstand voorbij.
